«یک جهان، یک اینترنت»؛ واقعیت یا فریب

«آیکن»¹ شعار خود را برای نقشه استراتژی 2015-2020 «یک جهان،, یک اینترنت»² انتخاب کرده است. برای پاسخ به این سوال که آیا آیکن شعاری فریب,نده را برای استراتژی خود انتخاب کرده است یا این شعار در عمل واقعیت, دارد یا به واقعیت, می پیوندد؛ و اینکه آیا ما واقعا با یک جهان و یک اینترنت واحد روبرو هستیم یا خواهیم شد یا خیر؟، باید پیش از هر چیز منظورمان از «یک» یا «تعدد» را درک کنیم. بنابراین سوال، در ابتدای این یادداشت، ابتدا به معرفت شناسی پیرامون «یک اینترنت» می پردازیم و سپس درباره مفهوم بخش «یک جهان» این شعار بحث خواهیم کرد.

سوال ابتدایی این است؛ آیا اصولاً منظور از یک³ عملاً یک کل یکپارچه و بدون جزئیات است، یا ما عموماً در بیان این واژه، با ماهیت دیگری مواجه هستیم. طبق معرفت شناسی واژه «یک» به حسب عرف های حاضر در جوامع، می توان گفت که یک در هر ساحتی، می تواند کلی از جزء یا جزئی از کل باشد. به این معنا که واژه یک، در بعضی مواقع می تواند معادل کلیتی مانند «کره زمین» باشد که این کره به نسبت جمع آن با کرات دیگر، در ذیل یک کل بزرگتری می تواند شکل یابد؛ در واقع به عبارت دیگر جزئی از یک «یکِ» کلی تر است. در وضعیتی دیگر، «کره زمین» به عنوان «یک» کلیتی است که جزئیاتی را در دل خود دارد. به طور مثال ما از واژه های «زمین های کشاورزی» و «زمین های صنعتی» یا «زمین من»، «زمین او» استفاده می کنیم که همه اینها در نسبت با یک کلیت «کره زمین»، جزئیاتی هستند و خود در وضعیتی دیگر جزئیاتی قابل بحث دارند. به همین حسب می توان گفت هر زمانی که بحث از هر چیزی یا مفهومی می کنیم، به طور مثال همین واژه «یک»، این واژه در عکس برداری از یک ساحت مشخصِ اعتبار شده، «یک» است و در صورتی که در ساحتی دیگر به آن نگاه کنیم دیگر صحبت از یک معنا ندارد. این مسئله در قضایای مفهومی دیگر نیز صادق است که محل بحث این یادداشت کوتاه نیست.

بر همین اساس زمانی که آیکن اشاره به شعاری چون «یک جهان،, یک اینترنت» دارد، اشاره به واژه «یک» دلالتی به عکس برداری از ساحتی مشخص و اعتبار شده دارد نه اینکه الزاماً آن ساحت به واقع یکیست و حتی به صورت جزئی یکپارچگی دارد و لایه بردار و جزئیت دار نیست. بر همین اساس میتوان گفت، وجود لایه های مختلف و جزئی، و موارد کد شده یا دارای سطوح رمزگذاری شده در فضای اینترنت، دلیلی بر بی اعتباریِ مفهومیِ اشاره آیکن به «یک جهان،, یک اینترنت» ندارد. این مثال درست مانند مثالی ست که می توان درباره چارچوب نظری دو جهانی شدن ارائه کرد. آیا ما در این پاردایم، با دو جهان واقعی و مجازی تنها مواجهیم؛ یا جهان های متعدد وجود دارد. در این فضا اگر از جانب جزئیات وارد شویم، در داخل جهان واقع و جهان مجازی، جهان های متفاوت و زیادی داریم، اما اگر از نگاه کل نگرانه به قضایا نگاه کنیم، دو جهان کلی را شناسایی می کنیم و حتی در وضعیتی دیگر می توانیم یک جهان واقعی را شناسایی کنیم که جهان مجازی تنها بر آن بستر سوار شده است.

اما از طرفی دیگر، آمریکاییزه شده آیکن و اینترنت و هژمونی آن بر جهان اینترنت محل بحث است و انتخاب واژه جهان را برای این سازمانی که ادعای بین المللی بودن را دارد، مورد سوال قرار می دهد. در این مورد هم مسائلی وجود دارد.

هژمونی زبان انگلیسی در جهان و هژمونی فرهنگ آمریکایی در جهان واقع و غیر مجازی، به طور طبیعی منجر به هژمونی جهان آمریکایی به جهان «به واقع جهانی» شده است. گرچه فضای اینترنت با ماهیت تکثر گرای خود درصدد ایجاد صداهای متکثر دیگر است، اما در کنار این ویژگی، قدرت هژمونی سازی نیز برای ابرقدرت های جهانِ واقع، برای هژمونی سازیِ بیشتر در جهت منافع آنها را ایجاد کرده است. با وجود مقاومت دوگانه این فضا، نمی توان فضای اینترنت را یک جهان آمریکایی دانست و بستر تکثرگرای اینترنت همچنان به صورت های تهاجمی و تدافعی، هر چند با وجود دست بالای جهان غرب و آمریکا، در حال مقاومت است.

اما در این حال سازمان هایی چون آیکن که بعد از دوره کنترل اینترنت به دست مستقیم دولت امریکا، ایجاد شده اند، همچنان روحیه جهان غرب، آمریکاگرایی و سرمایه داری را به عنوان معیار حرکت خود در نظر دارند و تلاش های ملی و بین المللی برای خارج کردن اینترنت از دستان آیکن و تعریف آن به صورت سازمانی بی طرف در عرصه جهانی، همچنان بی نتیجه مانده است. این سازمان نه به صورت آشکار بلکه در لوای قوانین آمریکاگرا و براساس معرفت شناسی غرب، به هژمونی فرهنگی غرب و آمریکا یاری می رسانند.
در این میان تلاش هایی برای تغییر اداره اینترنت و جلوگیری از نفوذ آمریکا در آن صورت گرفته که تاکنون چندان راه به جایی نبرده است. از جمله این تلاش ها، تلاش های هند، برزیل و آفریقای جنوبی برای تغییر اداره اینترنت بوده است. هند، برزیل، و آفریقای جنوبی در سپتامبر 2011، پیشنهاد کردند اداره اینترنت را به یک کمیته سازمان ملل در امور سیاست گذاریهای مربوط به اینترنت⁴ انتقال دهند. آنها در بیانیهای خواستار ایجاد یک سازمان جدید تحت نظارت سازمان ملل شدند تا پیشنهادهای سیاستی برای منظور سازمانهای فنی مانند آیکان و سازمانهای بینالمللی مانند آی.تی.یو⁵ فراهم کند.

1. ICANN

2. ONE WORLD.ONE INTERNET

3. ONE

4. UN-CIRP

5. ITU

تفاوت سرمایه های اجتماعی در شبکه های سنتی و مجازی...