تاثیر دو فضایی شدن بر گسست معنایی در حوزه حریم خصوصی

تحولات فضای دوم جهانی، تاثیرات بسیاری بر فرهنگ هویت های مختلف در جای جای حهان گذاشته است. از جمله این تاثیرات، ایجاد گسست معنایی در مفهوم «حریم خصوصی» می باشد. در این وضعیت مفصل بندی حریم خصوصی در فضای واقعی، بالاکل از آنچه که به عنوان حریم خصوصی در فضای مجازی و اینترنت تلقی می شود، متفاوت است. بدیهی ست که تمام متغیرهایی که بر درک از این فضا اثر گذار هستند، به خصلت های متفاوت دو فضای متفاوت (واقعی و مجازی) بر می گردد.

یکی از این متغیرها که متاثر از خصلت زمان بی زمانی و مکان بی مکانی فضای دوم است، اتصال افراد به یکدیگر¹ یا همان متصل بودگی است. در این میان ظهور شبکه های اجتماعی و پیام رسان اینترنتی یک خاصیت افراطی به متصل بودگی تزریق کرده و اتصال افراد به یکدیگر را بسیار شدت بخشیده است. در این حال افراد به عنوان یک شبکه همبسته با استفاده از نرم افزارها در موبایل های هوشمند، نرم افزارها در کامپیوترهای رومیزی، دسترسی مستقیم به فضای وب و ... می توانند به یکدیگر در هر ساعت از شبانه روز و در هر مکانی متصل شوند. این شبکه ها بر «شکل روابط» در شبکه های سنتی سایه انداخته و آنها را تضعیف کرده اند، اما از طرفی توانسته اند، از جهت «ماهیت شبکه»، در جهت ارتقای آنها عمل کنند. البته برخی معتقدند این ارتقای ماهیت، سطحی ست و در فرایند بلند مدت به جهت تاثیر بر شکل روابط و موضوعیت آن، می تواند به سطحی شدن و در نهایت تضعیف شبکه های اجتماعی منجر شود.

اما مسئله ای که در این یادداشت به آن می پردازیم، تاثیر «متصل بودگی» و «تغییر جایگاه مخاطب به کاربر»، بر تغییر درک کاربران فضای مجازی به نسبت موقعیت جهان واقعی، از حریم خصوصیِ خود است. مفهوم حریم خصوصی در فرایند ورود انسان به فضای دوم و گسترش اتصالات و شبکه سازی، دچار گسست های معناییِ مختلفی شده است. فضای وب 2 به عنوان فضای کاربر محور که مسئله اصلیِ آن به اشتراک گذاریِ محتوا از طرف کاربران، و نه مرجع های مشخص و ارتباط یکسویه است، -بلکه در فضای وب 2 ارتباط های دو طرف و چند طرفه، آن هم از مبدا های کاربران به صورت جدی وجود دارد- گسست جدی در معنای حریم خصوصی ایجاد کرده است. این مسئله ماحَصَلِ انتشار محتوا از سوی کاربران شبکه های اجتماعی -که در واقع خود مردم هستند- است. حریم خصوصی که تا قبل از آن در چارچوب فضای مخاطب (چه در فضای واقعی و چه در فضای وب 1) و در نسبت با رسانه جمعی معنا یافته بود، و چارچوب مفهومیِ حریم خصوصی ممکن بود اینگونه برای افراد معنا پیدا کند که توسط رسانه ممکن است نقض شود؛ در وضعیت جدید و به حسب فضای ایجاد شده -که فرد به منزله «مخاطب» جای خود را به «کاربر منتشر کننده» داده است- حریم خصوصی به منزله مسئله ای تلقی شده است که حدود و ثغورش در اختیار خود کاربر است و این مسئله دست وی را برای تغییر درحالات آن باز گذاشته است. در واقع یکی از تغییرات مفصل بندی گفتمان حریم خصوصی و گسست معنایی در مفهوم آن، همین تغییر است. این تغییر ماحصلِ ارائه اختیار به کاربری ست که پیشتر از خود، درک «مخاطب» داشته است.
در این وضعیت دیگر مخاطبان پراکنده با رسانه های مرجعی مواجه نیستند که نقاط اتصال پراکنده مخاطبان محسوب می شوند، بلکه خود مخاطبان به یکدیگر متصل شده و شبکه روابطِ خود را شکل می دهند.

فارغ از مسئله ای که در بند فوق تشریح شد، باز می گردیم به ارتباط مفهومیِ متصل بودگی به حریم خصوصی. به نظر می رسد، خصلت متمایز و شدت بخشِ شبکه سازیِ شبکه های اجتماعی در فضای مجازی (کادوشین²، 2012) اتصالی در سطح و نه در عمق، در میان کاربران در این موقعیت ایجاد کرده است که چنین اتصالی -علاوه بر مسئله جایگزینی مخاطب با کاربر منتشر کننده و پیدا کردن مخاطب توسط کاربر- به عنوان یکی از دلایل هر چه برون گراتر شدن کاربران در فضای مجازی تلقی می شود. آنها تصاویر خود، دوستان، پدر، مادر، همسر و فرزندان خود را منتشر می کنند؛ درباره غذاهایی که می خورند صحبت می کنند؛ تصاویر معاشقه خود را منتشر می کنند و ... ؛ که در مجموع می توان گفت چنین اتصال همگانیای، منجر به هر چه برون گرا تر شدن کاربران این شبکه شده است. همانطور که گفته شد، این مسئله از جهتی به علت گسترش شبکه سازی و اتصال بین افراد در فضای اینترنت است و از طرفی به علت تغییر جایگاه کاربر.

در اینجا می توان گفت، اعمالی که در موقعیت خارج از فضای مجازی یا در موقعیتی که یک رسانه به آن پرداخته باشد، به عنوان حریم خصوصی و ممنوع تلقی می شود، می تواند تغییر ماهیت داده و به عنوان یک عرف قابل قبول در شبکه های اجتماعی اینترنتی، پسندیده شود. تصور کنید در فضای خارج از اینترنت به کسی که شما را نمی شناسد بگویید، «من دیشب چه غذایی خوردم» یا «من به شخص خاصی علاقه مندم»... چنین جملاتی در موقعیت توصیف شده به هیچ عنوان درک نمی شود، اما این ها گزاره هایی ست که متداولاً در شبکه های اجتماعی برای افرادی در پایین ترین سطح آشنایی و حتی برای انتشار عمومی، برای افرادی که حتی نمی شناسیم، به اشتراک گذاشته می شود. در واقع می توان گفت فضای مجازی با توجه به ماهیت خود و فضای متمایزی که از فضای واقعی فراهم کرده، توانسته صورتبندی ای از خود به نمایش بگذارد که کاربرِ چنین فضایی درک متفاوتی از حریم خصوصی خود در فضای دوم به نسبت فضای واقعی داشته باشد.

[1] Connectivity

[2] Kadushin

[3] Kadushin, Charles .(2012). "Understanding Social Networks". United States: Oxford University Press.

برچسبها: اتصال , حریم خصوصی , اینترنت , وب 2 , فرهنگ

تفاوت سرمایه های اجتماعی در شبکه های سنتی و مجازی...