خاصگراییهای عامگرای فضای مجازی

فضای مجازی با رویکرد ارتباطی که دارد و متصل بودگیای که ایجاد می کند، در حال ایجاد یک همگرایی هویتی در سطحی کلان است -در پست های پیشین مطرح شده است که این همگرایی در کنار رویکرد خاص گراییِ هویت ها در واسطه فضای مجازی، سنتزی ایجاد می کند و اینکه سنتزِ به وجود آمده در هویت ها، به کدام سوی خاص گرایی یا عام گرایی گرایش دارد، ماحصل هژمونی معرفتی در هر موقعیت زمانی جغرافیایی است.

این همگرایی در سطحی به نسبت خاص های کوچکترش عام گرایی و یکپارچه سازی محسوب می شود اما در واقع خود ماحصل نگاهی خاص است. در واقع این ذهنیت را باید بپذیریم که عام گرایی نیز خود یک گفتمان است و دارای مفصل بندی است که در بطن خود به دیگری سازی گفتمان های مقابلش می پردازد، و در این مرحله خود یک نوع خاصی گرایی محسوب می شود. فارغ از این مسئله، همگرایی ایجاد شده، خود ماحصلِ بسط یافتگی یک ایده خاص و قبول عام آن بوده است؛ به این معنی که فرهنگی که در یک وضعیت، به مانند فرهنگ های خاص دیگر بوده است، در وضعیتی دیگر و با توجه به قبول جهانیِ آن تبدیل به یک فرهنگ جهانی و عام شده است. اما با نگاهی دیگر به این فرهنگ یکپارچه جهانی می توان گفت که چنین فرهنگی هر چند خود یک خاص گرایی محسوب می شود اما با توجه به آنچه که (به معنی مفصل بندی هویتی فرهنگ جهانی شدهی امروز) در وضعیت فعلی به عنوان یک فرهنگ جهانی تلقی می شود، نوعی از تکثرپذیری و قبول خاص گرایی های متنوع را برخلاف ماهیت خود خاص گرایی پذیرفته است.

در واقع فرایند جهانی شدن -با توجه به معانی امروزینی این نوع فرهنگ-، تنوع و کثرت فرهنگ ها را برمی تابد؛ چرا که راه را برای عرضه فرهنگ های مختلف و حتی اقلیت هموار ساخته است. پدیده چند فرهنگی در جهانی شدن هر چند بیانگر تنوع و تکثر است، ولی در عین حال، مستلزم وحدت نیز هست؛ زیرا پدیده چند فرهنگی، ما را به شناسایی و حتی گرامی داشتن دیگران، همه مردم و در همه جا، دعوت می کند و فرهنگ ها را به تحمل، تبادل، همزیستی و ... فرا می خواند. از این رو، در سایه جهانی شدن، فرهنگی عام و جهانی پدید می آید که معطوف به اصول و ارزش ها و معیارهایی است که به علایق و تعلقات محلی، قومی، زبانی، نژادی و دینی افراد بستگی ندارد و فقط به انسان (به خودی خود)، نظر دارد. در این وضعیت فضای مجازی بازتولید همین موقعیت در فرهنگ جهانی ست(سپهرنیا،1390 :125).
در مجموع می توان گفت، با توجه به فرهنگ جهانی، یک نوع خاص گرایی در بطن فرهنگ مجازی وجود دارد و این خاص گرایی همان گفتمان تکثرگرایی ست که با توجه به ماهیت پدیده فضای مجازی، در کاربرانش هژمونی می شود و نوعی از خاص گرایی محسوب می شود که پذیرش و امکان حضور فرهنگ های دیگر را در خود می بیند.
لازم به ذکر است، ما با سه نوع خاص گرائی فرهنگی مواجه هستیم.
1- خاص گرائی منزوی: به دیدگاه عده ای اطلاق می گردد که گروه خود را از محیط اجتماعی و گروههای دیگر جدا نگه می دارند در عین اعتقاد به برتری فرهنگی خود، انفعال فرهنگی در پیش می گیرند.
2- خاص گرائی سرسخت و ستیزه جو: این گروه هم مطلق اندیش هستند و هم برتری فرهنگی خاص را ادعا می کنند با این تفاوت که جهانگیر شدن فرهنگ مورد نظر را رسالتی غیر قابل چشم پوشی قلمداد می کنند
3- خاص گرائی ریشه دار: می کوشد تمایز گروههای متاثر از فرایند جهانی شدن را حفظ کند. این خاص گرایان از گرایش های ادغام گر فرایند مورد نظر آگاه هستند ولی بر حفظ تنوع در برابر آن ادغام و همگرائی تاکید می کنند (سپهرنیا،1390 :129-130). از میان این 3 نوع خاص گرایی، فضای مجازی و رویکرد جهانیِ آن، ماهیتاً بیشتر همگام با نوع سوم از خاص گرایی است، اما می تواند خاص گرایی های نوع دوم را نیز تقویت کند.

[1] سپهرنیا، رزیتا (1390). «بررسی نقش جهانی شدن در شکل گیری خاص گرائی های فرهنگی». مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی, 2(5), 121-144.

برچسبها: خاص گرایی , عام گرایی , فضای مجازی

تفاوت سرمایه های اجتماعی در شبکه های سنتی و مجازی...